Vette koffiebonen: waarom ze slecht zijn voor je volautomaat

Glimmende, donkere koffiebonen zien er voor veel mensen uit als premium. Dat zijn ze niet. Vette bonen zijn bijna altijd te donker gebrand, te lang blijven liggen of van mindere kwaliteit. Ze smaken vlakker en bitterder, en in een volautomaat zorgen ze voor problemen: het vet blijft plakken in de molen en de zetgroep.

In dit artikel lees je hoe vette bonen ontstaan, hoe je ze herkent, wat ze met je machine doen en welke bonen je beter kiest.

Hoe ontstaan vette koffiebonen?

Elke koffieboon bevat van nature olie. Die komt vooral naar boven tijdens en na het branden. Robusta bevat meer olie dan arabica, maar dat maakt robusta niet slechter: van beide soorten bestaat er goede en mindere kwaliteit. Of een boon vet wordt, hangt vooral af van deze vijf dingen.

1. De pluk
Koffiebessen worden niet allemaal tegelijk rijp. Op grote plantages voor supermarktmerken wordt alles in één keer machinaal geplukt: rijpe, onrijpe en rotte bessen samen. Die bonen smaken niet goed, dus worden ze heel donker gebrand om dat te verbergen. De boeren waar wij mee samenwerken plukken met de hand, bes per bes, als ze rijp zijn.

2. De branding
Dit heeft de grootste invloed. Een koffieboon "popt" tijdens het branden twee keer, net als popcorn. Bij de tweede crack gaan de poriën open en komt de olie naar buiten. Brandt de brander daarna nog door, dan krijg je een glimmend vettig laagje. Dat gebeurt vooral bij dark roast, en meestal om een mindere kwaliteit te verdoezelen.

3. Afkoelen en temperatuur
Bonen moeten rustig en gelijkmatig afkoelen voor ze verpakt worden. Grote temperatuurschommelingen daarna maken ze vetter.

4. Tijd
Hoe langer bonen na het branden blijven liggen, hoe meer olie er door oxidatie naar buiten komt. Supermarktkoffie ligt vaak 4 tot 8 maanden onderweg voor ze in je kast staat. Vers gebrande koffie is veel minder vet.

5. De verpakking
In een dichte zak zonder ventiel gaan bonen "zweten". Onze zakken hebben een luchtventiel: lucht kan eruit, maar niet erin. Zo blijven de bonen langer vers en worden ze niet vettig.

Hoe herken je vette koffiebonen?

• Een glimmend, donker laagje. Vaak gezien als teken van versheid, maar het betekent net dat er te veel olie aan de buitenkant zit.
• Vlakke, bittere smaak. Het vet dekt de smaaknuances af. De koffie smaakt eentoniger en bitterder, en je grijpt sneller naar suiker.
• Een vettig bonenreservoir. Een beetje olie op de rand is normaal. Een vette laag zoals je soms ziet in machines in tankstations, niet.
• Een machine die vaak verstopt raakt. Malen en zetten gaat moeizamer, de machine vraagt vaker om onderhoud.

De meeste bonen uit de supermarkt hebben meerdere van deze kenmerken.

Wat doen vette bonen met je volautomaat?

Dit is het grootste probleem. Een volautomaat maalt en zet elke kop zelf, en het vet blijft overal hangen. Op termijn krijg je:

1. Brugvorming in het bonenreservoir. De vette bonen plakken aan elkaar en zakken niet meer goed naar de molen. De machine maalt te weinig koffie en je kopje wordt slap.
2. Een vette molen. Olie blijft tussen de maalschijven zitten. De gemalen koffie loopt slechter door en de smaak wordt vlakker.
3. Een stroeve zetgroep. Vettig koffieresidu kleeft en komt tussen de bewegende delen.
4. Slechtere smaak. Oude, ranzige olie in de machine geeft zijn smaak door aan elke volgende kop.

Gebruik je toch vette bonen, reinig je machine dan vaker en reken op meer groot onderhoud. Het kost je ook levensduur. Veel storingen bij volautomaten, van JURA tot De'Longhi en Sage, zijn terug te brengen tot de bonen die erin gaan.

Zijn vette koffiebonen slecht voor je gezondheid?

Die vraag krijgen we geregeld. Nee: er is geen verband tussen vette bonen en je gezondheid. De oliën in koffie zijn natuurlijk. Het probleem van vette bonen is de smaak en je machine, niet je lijf.

Hoe vermijd je vette bonen bij het kopen?

Op de verpakking staat zelden iets over olie. Je merkt het pas als je de zak opent. Let daarom op drie dingen:

1. Branding: kies medium of city roast. Laat "dark roast" liggen.
2. Branddatum: staat er alleen een houdbaarheidsdatum op, dan weet je niet hoe oud de bonen zijn. Een branddatum is een goed teken, al is het geen garantie.
3. Luchtventiel: geen ventiel op de zak, dan liever niet.

Bijna alle supermarktbonen vallen hier uit de boot: ze zijn donker gebrand, of ze vermelden geen branddatum en hebben geen ventiel. Dat geldt ook voor veel bekende grote merken.

Goedkoop is duurkoop

Vette bonen zijn meestal goedkoper per kilo. Maar je betaalt het terug in smaak, in extra onderhoud en in een machine die minder lang meegaat. Een beetje meer betalen voor goede bonen is de beste investering in je volautomaat. Te duur hoeft ook niet: een hoge prijs alleen is geen garantie.

Kies het liefst een kleinere koffiebrander die medium brandt, een branddatum vermeldt en zakken met ventiel gebruikt. Let wel: sinds de prijsstijgingen van de laatste jaren zijn ook sommige kleine branders donkerder gaan branden.

Waarom Mister Barish-bonen niet vet zijn

Bij Mister Barish weet je zeker dat je bonen niet vet zijn. Daar zorgen we zelf voor:

• we kopen hoge kwaliteit, rechtstreeks bij de koffieboeren;
• we branden alleen medium of city roast, zodat alle smaken bewaard blijven;
• we branden en verpakken speciaal voor volautomaten en halfautomaten;
• elke zak heeft een luchtventiel.

Het resultaat: een volle, lekkere kop, en een molen en zetgroep die proper blijven.

Welke Mister Barish-bonen passen bij jou?

• GOLD: een allrounder met veel body, zoet en kruidig, met tonen van chocolade en rood fruit, zwart of met melk. Maar net iets duurder dan supermarktkoffie.
• PURE: onze krachtigste blend, met tonen van pure chocolade en donker fruit en een pittige afdronk. Ben je Italiaanse koffie gewoon, begin dan hier.
• RAW: romig en vol, met een frisse citrusaciditeit en een afdronk van melkchocolade.
• EASY: zacht en uitgebalanceerd, 100% arabica, boterachtig en bloemig.
• WILD: fris, fruitig en bloemig, 100% arabica uit Afrika en Brazilië, met tonen van bessen en een lange afdronk.
• ZERO: onze decaf, natuurlijk ontcafeïneerd, met tonen van pure chocolade en bruine suiker.

Twijfel je? Begin met GOLD. Bekijk alle koffiebonen.