Volautomatische koffiemachine: zo werkt ze

Een volautomatische koffiemachine geeft veel voldoening als je van lekkere koffie houdt en die op een heel makkelijke manier wil zetten. Maar hoe werkt zo'n machine eigenlijk? Wie de onderdelen kent, haalt er ook meer uit: je stelt ze beter in, je onderhoudt ze beter en je kiest de bonen die erbij passen.

Hieronder lees je de uitleg over de 6 belangrijkste onderdelen en de 5 nuttigste opties van een volautomatische koffiemachine. Zo weet je wat je machine doet en waar je zelf iets aan kunt bijsturen.

• De zetgroep
• De geïntegreerde koffiemolen
• Water in reservoir of verbonden met de kraan + filter
• Een boiler of een thermoblok
• De pomp
• Bedienings- en programmeermogelijkheden
• Optie 1: Melkopschuimer: automatisch of met stoompijpje
• Optie 2: Warmhoudplaatje
• Optie 3: Voorinfusie
• Optie 4: Display
• Optie 5: Vóórmaling
• De juiste koffiebonen

De belangrijkste onderdelen van een volautomatische koffiemachine

Je mag een volautomatische koffiemachine ook een computer noemen. Met een druk op de knop maakt de machine een lekkere espresso met versgemalen koffiebonen.

Tot en met het reinigen wordt alles je uit handen genomen. De juiste hoeveelheid koffiebonen wordt gemalen, de maling wordt goed aangestampt en de juiste hoeveelheid water wordt onder de juiste druk door de koffie geperst tot espresso in je kopje. Ideaal! Tegenwoordig maken de meeste volautomaten ook cappuccino's, latte’s maar ook gewone filterkoffie.

Zelfs het onderhoud wordt grotendeels voor je gedaan. Dat is nodig, want de vetten in koffiebonen en kalk in het water vragen om een dagelijkse, grondige reiniging. Je moet meestal alleen het koffiedrab afvalbakje leegmaken.

De 6 belangrijkste onderdelen en de 5 nuttigste opties van de volautomatische koffiemachine:

1. De zetgroep

Het onderdeel van de volautomatische koffiemachine waar het koffie brouwen effectief plaatsvindt, is de zetgroep. Als de zetgroep uitneembaar is, heeft de machine waarschijnlijk geen automatische reinigingsfunctie. De professionele koffiemachines hebben meerdere zetgroepen. Met 2 zetgroepen kan je 2 espresso’s tegelijkertijd zetten.

De E61 zetgroep
De E61 zetgroep is een Italiaanse uitvinding. Deze werd in 1961 ontwikkeld door Faema en betekende een enorme vooruitgang voor de espresso machines. Doordat de zetgroep warm blijft door circulerend water uit de boiler werd voorinfusie mogelijk.

2. De geïntegreerde koffiemolen

Elke volautomatische koffiemachine heeft standaard een geïntegreerde koffiemolen. Dit komt de smaak van je espresso ten goede, want versgemalen koffiebonen zijn vol van smaak.

De maalgraad

Dit is hoe fijn of hoe grof de koffiebonen gemalen worden. De maalgraad heeft veel invloed op de smaak, want het bepaalt de koffie extractie. Bij een aantal volautomaten kan je de standaardinstellingen van de maalgraad wijzigen. Dit is handig, want als de espresso te slap smaakt, dan stel je de maalgraad fijner in. Als de espresso te bitter is, zet je de maalgraad een beetje grover. Het aantal maalstanden van de koffiemolen is afhankelijk van merk en type.

Met de meeste volautomatische koffiemachines kan je een gewone filterkoffie zetten. Dit krijg je voor elkaar door de maalgraad grover in te stellen. Filterkoffie heeft een grovere maling waardoor het water sneller door de gemalen koffie loopt. Met een volautomaat heb je het voordeel dat de koffie een licht crèmelaagje heeft.

Materiaal koffiemolens
De meeste ingebouwde koffiemolens zijn vervaardigd van staal. Slechts een enkele is vervaardigd van keramiek. Keramiek heeft als voordeel dat de smaak van de koffiebonen niet wordt beïnvloed door het contact met metalen onderdelen. Zowel de stalen als de keramische koffiemolens hebben een lange levensduur maar zijn wel onderhevig aan slijtage.

Koffiedik afvalbakje
Elke volautomatische koffiemachine heeft natuurlijk een afvalbakje voor het koffiedik. Leeg het dagelijks, dan blijft je machine fris.

Reservoir voor gemalen koffie
Bijna alle volautomatische koffiemachines zijn voorzien van een klein extra reservoir voor gemalen koffie. Waarom zou je dat doen als je een ingebouwde koffiemolen hebt? Versgemalen koffiebonen zijn toch smaakvoller? Het is handig als er af en toe cafeïnevrije koffie wordt gedronken. Je moet dan niet eerst de koffiebonen in het reservoir vervangen door cafeïnevrije koffiebonen.

3. Water in reservoir of verbonden met de kraan + filter

De meeste volautomaten hebben een waterreservoir. De grotere en de inbouw volautomaten zijn rechtstreeks aangesloten op de waterleiding.

Met waterreservoir?

Een groot reservoir heeft het voordeel dat je minder vaak water moet bijvullen. Maar de waterkwaliteit is belangrijk voor de kwaliteit van je espresso. Hoe verser het water, hoe beter voor je espresso. Spoel het reservoir dus regelmatig en vul het met vers, koud water.

Rechtstreeks verbonden met de waterleiding?

Een volautomatische koffiemachine die in je keuken is ingebouwd, is aangesloten op de waterleiding. Het voordeel van een rechtstreekse koppeling is dat je altijd vers water hebt en het bijvullen van een waterreservoir niet meer nodig is.

Waterkwaliteit

Een aantal volautomatische koffiemachines hebben een ingebouwde waterfilter. De waterhardheid heeft invloed op de smaak van de koffie. Een waterfilter ontkalkt het water en geeft een betere waterhardheid. Dit draagt bij tot de goede smaak van je espresso en tot de duurzaamheid van je machine. Het zorgt ervoor dat de machine langer meegaat en ontkalking niet of minder nodig is.

Heb je geen ingebouwde filter, dan kan je je water eenvoudig ontkalken met volgende hulpmiddelen. In het waterreservoir doe je een filterzakje om het water te ontkalken. Deze moeten wel elke 8 weken vervangen worden. Is je volautomaat rechtstreeks aangesloten op de waterleiding, dan kan je een filter plaatsen tussen de waterkraan en de machine.

De meeste waterfilters houden alleen de grovere deeltjes tegen. Er zijn maar weinig ingebouwde filters die ook lood, chloor, aluminium en koper uit het water verwijderen. In België en Nederland is de waterkwaliteit heel goed waardoor je alleen rekening moet houden met kalk. In sommige delen van het land is dit zelfs overbodig omdat daar de waterhardheid ideaal is.

4. Een boiler of een thermoblok

Volautomatische koffiemachines maken gebruik van een boiler of een thermoblok om het water te verwarmen. De temperatuur van het water is heel belangrijk voor de smaak van je espresso.

Verschil tussen een boiler en een thermoblok

Een thermoblok is een metalen blokje dat rond de waterleidingen van de volautomaat zit. Het thermoblok verhit de leiding waardoor het water stroomt. Voor een boiler heeft de machine meer ruimte nodig omdat hier ook tijdelijk water in wordt opgeslagen. Met een boiler is de temperatuur constanter.

Sommige modellen hebben 2 boilers waardoor er geen wachttijden zijn tussen het maken van de espresso en het opschuimen van de melk of de stoomfunctie.

1 of 2 boilers

Het voordeel van twee onafhankelijke boilers is dat ze tegelijkertijd stoom en heet water kunnen geven. Dan kan je tijdens het maken van een espresso alvast de melk opschuimen. Hier is namelijk een verschillende temperatuur voor nodig, vaak terug te vinden in de beschrijvingen onder de Rapid steam functie. Je hebt dus minder wachttijden met een dubbele boiler.

Met één verwarmingselement heeft de volautomaat zo’n 30 tot 45 seconden nodig om het water te verhitten tot stoom voor het opschuimen van de melk. Vervolgens moet je weer wachten voor het maken van een kopje espresso, want hiervoor is een lagere temperatuur nodig. Als je regelmatig meerdere cappuccino's na elkaar maakt, dan merk je dat verschil.

Techniek en materiaal

Een boiler is een waterketel. Een verhitte boiler zorgt voor de verwarming van het water. De meeste boilers zijn vervaardigd van het duurzaam materiaal messing. Messing of geelkoper is niet zo gevoelig voor kalkaanslag. Geelkoper heeft ook als voordeel dat de watertemperatuur stabieler is. Te koud of te warm water heeft een sterke invloed op de smaak. Te warm water zal de koffie verbranden en maakt de espresso bitter.

Hoe de boiler is op- en ingebouwd heeft wel invloed op duurzaamheid bij een eventuele reparatie. Leidingen kunnen in de boiler gelijmd, geschroefd of gegoten worden. Geschroefd gaat langer mee dan gelijmd. Bij lekkage kan je een boiler met gelijmde leidingen weggooien. Een boiler met geschroefde leidingen kan meestal nog gerepareerd worden. Een reparatie is ook eenvoudiger als de boiler veel ruimte heeft.

5. De pomp

De waterdruk is heel belangrijk voor het zetten van een goede espresso. De pomp zorgt ervoor dat het hete water met ongeveer 9 bar druk door de gemalen koffie wordt geperst. Elke volautomatische koffiemachine zal deze druk leveren.

Laat je niet misleiden door de maximale druk die een machine kan leveren. Je hebt maar 9 bar nodig voor een espresso.

6. Bedienings- en programmeermogelijkheden

Hoeveel je zelf kunt instellen, verschilt sterk van machine tot machine. Eenvoudige machines hebben enkele knoppen om de machine aan en uit te zetten en een espresso te maken. Andere machines hebben veel programmeermogelijkheden en laten je je voorkeuren bewaren.

Verschillende instellingen zijn te programmeren afhankelijk van de volautomaat. Het wijzigen van de instellingen doe je best heel nauwkeurig. Schrijf op wat je doet. Denk hierbij aan:

De hoeveelheid koffie

De meeste machines voorzien standaard 7 gram koffie voor een klein espressokopje. Als je voorkeur uitgaat naar een sterkere espresso, dan is het handig als je de standaard hoeveelheid kan wijzigen naar bijvoorbeeld 9 gram.

De hoeveelheid water

De sterkte van de espresso kan je ook wijzigen door de hoeveelheid water voor 1 kopje aan te passen. Het is ook de manier om de hoeveelheid water aan te passen aan de grootte van je kopjes.

Let op: het wijzigen van de hoeveelheid water heeft invloed op de hoeveelheid koffie. Meer water wil meestal zeggen meer koffie nodig voor een lekkere espresso.

Energiebespaarmodus

Het tijdstip waarop de machine ingeschakeld moet worden, is vaak programmeerbaar. De boiler(s) moet(en) dan niet de hele dag op temperatuur zijn om meteen een espresso te zetten. Zo stel je in dat de machine ’s morgens op een bepaald uur automatisch aanspringt. Anders heb je een wachttijd, want de boiler(s) moet(en) eerst op temperatuur zijn vooraleer je espresso kan zetten. De energiespaarstand is de stand waarbij de boiler is uitgeschakeld maar de controletoetsen nog actief zijn.

De watertemperatuur

De watertemperatuur is heel belangrijk voor de kwaliteit van de espresso. Als het water te heet is, kan de koffie verbrand smaken. Het is verleidelijk om de watertemperatuur te verhogen, want espresso koelt snel af in het kopje. Gebruik liever voorverwarmde kopjes om dit te voorkomen.

De waterhardheid

Bij veel modellen kan je instellen wat de waterhardheid is van het gebied waarin je woont. Als je de waterhardheid hebt ingesteld, houdt de machine zelf in de gaten wanneer hij ontkalkt moet worden.

Optie 1: Melkopschuimer: automatisch of met stoompijpje

Bijna alle volautomatische koffiemachines hebben de mogelijkheid om eenvoudig melk op te schuimen. Hoe je de melk opschuimt voor je latte of cappuccino verschilt van machine tot machine.

Stoompijpje

Bij sommige machines werk je met een stoompijpje om de melk in een kannetje op te schuimen. Het stoompijpje wordt ook gebruikt om bijvoorbeeld water te verhitten voor een kopje thee. Veeg het pijpje na elk gebruik af en laat even stoom door, zo droogt er geen melk in vast.

Automatische melkopschuimer

Sommige volautomaten kunnen zelfstandig de melk uit een pak opzuigen, zelf opschuimen en je kopje voorzien van een schuimlaag. Er zijn zelfs machines met een geïsoleerde melktank waarin de melk langer bewaard blijft.

Als je bijvoorbeeld een koffie verkeerd fan bent met extra veel melk dan zal een volautomaat eerst de melk opschuimen en er daarna de espresso aan toevoegen. Bij sommige modellen kan je het volume water en melk afzonderlijk van elkaar instellen.

1 of 2 boilers

Het aantal boilers is bepalend of er wachttijden zijn. Lees 1 of 2 boilers.

Optie 2: Warmhoudplaatje voor kopjes

Espresso koelt snel af. Je kan het proces vertragen door voorverwarmde kopjes te gebruiken. De meeste volautomatische koffiemachines hebben een warmhoudplaat waar je kopjes kan opzetten zodat ze voorverwarmd worden.

Dit kan op 2 verschillende manieren. Een warmhoudplaatje waarbij de restwarmte van de machine wordt gebruikt om de plaat te verwarmen, of een apart verwarmingselement voor de warmhoudplaat. Het gebruik van restwarmte is energiezuiniger.

Optie 3: Voorinfusie

Bij voorinfusie wordt de gemalen koffie eerst met water besprenkeld vóór het water doorheen de koffie wordt geperst. Het bevochtigen van de koffie zorgt ervoor dat de koffie het water zal absorberen waardoor de smaakstoffen beter losgelaten worden. Voorinfusie komt de smaak nog meer ten goede, want het zorgt er ook voor dat alle gemalen koffie met heet water in aanraking komt. Voorinfusie voorkomt met andere woorden kanaaltjes langs waar het water veel sneller loopt. Gelijkmatige extractie doorheen alle koffie geeft een veel betere espresso. Voorinfusie wordt ook welfunctie of voorbesproeiing genoemd.

Optie 4: Display

Als de koffiemachine een display heeft, dan is over het algemeen de machine veel makkelijker te bedienen. De volautomaat is tenslotte een soort computer met veel mogelijkheden. Met een display word je eenvoudiger doorheen de volautomaat geleid.

Een display maakt de communicatie tussen mens en machine eenvoudiger. Op het display kan bijvoorbeeld worden weergegeven ‘Reservoir koffiebonen is leeg’. Deze boodschap zegt veel meer dan een knipperend lampje.

Optie 5: Vóórmaling

De vóórmaling optie komt voor op de meeste volautomatische koffiemachines. Zeer handig als je vaak meerdere espresso's na elkaar maakt. De koffiebonen voor het tweede kopje worden al gemalen als het water nog voor het eerste kopje loopt. Het resultaat is minder wachttijd voor het maken van het tweede kopje.

De koffiesmaak beïnvloeden bij volautomatische koffiemachine

Je volautomaat personaliseren loont de moeite. Je mag meer verwachten dan de standaard instellingen met de standaard koffie.

Veel modellen laten je de smaak van de koffie beïnvloeden. Dat doe je door de maalfijnheid, de hoeveelheid koffie, de hoeveelheid water en de watertemperatuur aan te passen. Het is meestal even uitzoeken en vooral proeven wat een aanpassing doet met de smaak. Het is een mooie manier om je machine goed te leren kennen.

Let op, want het onderhoud van je machine heeft een enorme invloed op de smaak. Door nalatig onderhoud wordt de koffiesmaak negatief beïnvloed. Dat komt door koffieresten en kalkaanslag.

Reinigen en onderhouden van een volautomatische koffiemachine

Het is een groot gemak als je volautomaat zichzelf automatisch reinigt en ontkalkt. Want dit zal regelmatig moeten gebeuren, bij voorkeur dagelijks.

Vetresten van koffiebonen

Koffiebonen zijn redelijk vettig. Tijdens het zetproces blijven er koffieresten achter. Deze worden verwijderd door het spoelen van de leidingen. Toch zal er na verloop van tijd meer moeten gebeuren dan spoelen. Vettige koffieresten zullen zich hoe dan ook opstapelen.

Achtergebleven koffieresten zijn niet bevorderlijk voor de smaak. Het zelfreinigingsprogramma geeft aan wanneer een intensieve reiniging nodig is. Zo’n programma duurt meestal 10 minuten. Je doet een schoonmaaktablet in de machine en drukt op de reinigingsknop. De leidingen worden nu met het product gespoeld.

De meeste volautomaten tellen hoeveel kopjes espresso de machine heeft gezet. Op basis van deze teller zal dan worden bepaald wanneer er een intensieve reiniging nodig is.

Kalkaanslag

Bij het verhitten van water ontstaat er kalkaanslag in de leidingen. Kalkaanslag moet je verwijderen of voorkomen, want het kan zorgen voor het dichtslibben van de leidingen of zelfs lekkage. De hardheid van het water is bepalend voor hoe regelmatig je de volautomaat moet ontkalken. Volautomaten met een ingebouwde filter voorkomen kalkaanslag. Voor machines met een waterreservoir zijn er ook antikalk filters die je plaatst in het reservoir. Deze moeten wel regelmatig vervangen worden.

Zetgroep

Als de zetgroep uitneembaar is, dan is het belangrijk om de zetgroep goed gesmeerd te houden. Een goed gesmeerde machine zorgt voor minder slijtage en langer plezier.

Servicebeurt

Het is aangeraden om je machine af en toe een servicebeurt te geven. Dit kan je niet zelf doen. Een specialist opent de machine en doet een grondige controle. Ga hiervoor altijd naar een erkend servicecentrum. Zo’n servicebeurt is niet verplicht maar het kan wel onderdeel zijn op de geldigheid van de garantie.

Reinigingstabletten, ontkalker en filters vind je bij ons onderhoud en reiniging.

De juiste koffiebonen voor je volautomaat

Te donker gebrande, olieachtige bonen kleven in de molen en zetten zich af in de zetgroep. Je koffie wordt er bitter van en je machine heeft meer onderhoud nodig. Kies daarom bonen die niet te donker en niet olieachtig gebrand zijn. Onze blends branden we elke week, speciaal voor volautomaten. Waarom we geen vette, donker gebrande bonen aanraden, lees je in Vette koffiebonen: waarom ze slecht zijn voor je volautomaat.

Welke blend past bij jou?

• Voor elke dag, zwart of met melk: GOLD. Een allrounder met veel body, zacht en kruidig, zwart of met melk.
• Krachtig en vol: PURE. Onze krachtigste blend, met tonen van pure chocolade en donker fruit en een pittige afdronk.
• Ideaal met melk: RAW. Romig en vol, met een fris citruszuurtje en een afdronk van melkchocolade.
• Liever zacht: EASY. Zacht en uitgebalanceerd, 100% arabica, boterachtig en bloemig.
• Fris en fruitig: WILD. Vol en fruitig, 100% arabica, met tonen van bessen en bloemen.
• Zonder cafeïne: ZERO. Onze decaf, natuurlijk ontcafeïneerd, met tonen van donkere chocolade en bastaardsuiker.

Bekijk alle koffiebonen

Het design en de afmetingen

Volautomaten nemen behoorlijk wat ruimte in. Jura, Saeco en Krups hebben slankere modellen. De minimale breedte is ongeveer 23 cm, de minimale hoogte is rond de 32 cm en de minimale diepte is rond de 40 cm. Ze kunnen ook behoorlijk wat wegen. Zeker de machines met 2 boilers.

Er zijn ook volautomaten om in te bouwen in je keuken, zoals die van Miele. Ingebouwd geeft het een heel mooi geïntegreerd beeld aan je keuken.

Welke merken volautomaten zijn er?

De bekendste merken volautomaten zijn De'Longhi, Philips, Melitta, Jura, Krups, Miele, Saeco, Nivona en Siemens.

Samenvatting: voor- en nadelen volautomatische koffiemachine

Voordelen

- Koffie met één druk op de knop
- Je kan de perfecte espresso zetten (met de juiste koffiebonen en instellingen van de machine)
- Geïntegreerde koffiemolen
- Weinig onderhoud door automatische reiniging
- Geen ervaring, kennis en kunde nodig

Nadelen

- Koffiesmaak is minder te beïnvloeden
- Maalgraad beperkt in te stellen
- Melkschuim van iets mindere kwaliteit in vergelijking met stoompijpje

Wil je meer weten over je volautomatische koffiemachine? Stel hieronder je vraag of klik door op de vele links, want met Mister Barish lees en leer je alles over koffie!